“Gençliğin Hayatına Yön Veren Kitaplar” projemiz kapsamında bu yılki durağımız Kuzey Makedonya ve Bosna Hersek’ti. Kitap sayfalarından ve izlediğimiz filmlerden öteye geçemediğimiz ecdadımızın yaklaşık beş yüz elli yıl hüküm sürdüğü bu toprakları ekibimiz ile keşfedecek diğer gençlerimizin de istifade etmesi için içerikler oluşturacaktık.

Nihayetinde ekip olarak yola çıkmış konaklama için Kuzey Makedonya’nın Kalkandelen (Tetovo) şehrine varmıştık. İklimi ve doğası Karadeniz’i andıran bu şehir bizi evimizde hissettiriyordu. Otobüsten indiğimizde bize sürpriz yapan yağmur da işin cabasıydı. Kalkandelen, Kuzey Makedonya’nın kuzey batısındaki Şar Dağı eteklerinde, Pena Nehri tarafından ikiye bölünen bir kent. Türkçe ismi Kalkandelen olan bu şehir hakkında iki rivayet vardır: İlk rivayete göre Osmanlı burada kalkanları delen silahlar yaptığı için şehir bu ismi almış. Diğer rivayete göre de Şar (Sharr) Dağları çok sivri olduğu için dağların eteğine kurulan şehir, Kalkandelen olarak adlandırılmıştır.

Pena Nehri kenarında yürürken bütün ihtişamıyla bizleri karşılayan eser ise Alaca Cami’dir. 1459’da Hurşide ve Mensure isminde iki kız kardeşin desteğiyle yapılmış, 1833’te Abdurrahman Paşa

tarafından yeniden inşa ettirilmiş. Bu yüzden de halk arasında Djamija Paşa Cami olarak da bilinmektedir. Duvarındaki motifler eşi benzeri olmadığı söylenmektedir. Bir diğer noktamız ise; 18. yüzyılda inşa edilen Harabati Baba Tekkesi, Kuzey Makedonya Cumhuriyeti’ndeki Bektaşiler ’in merkezi olmuş. 1912’de Osmanlı egemenliği sona erene kadar da faaliyet göstermiştir. Tekkenin kurucusu olan Server Ali Baba, Kanuni Sultan Süleyman’ın ilk eşi olan Mahidevran Sultan’ın ağabeyi olmasıyla tanınmıştır.

Program kapsamında bir sonraki durağımız olan Üsküp; 1991’de Yugoslavya’dan bağımsızlığını ilan eden Kuzey Makedonya’nın başkenti olmasının yanı sıra en büyük ve en gelişmiş şehirdir. İliryalılar tarafından M.Ö 5. yüzyılın sonlarında kurulmuş. Sırasıyla Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu, Sırp İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu ve Yugoslavya Krallığı’nın hâkimiyetine girmiş. 1991 yılında da Makedonya Cumhuriyeti’nin başkenti olmuştur. Gezimize, Vardar Nehri üzerinde, Üsküp şehir merkezinde bulunan tarihi Osmanlı köprüsü ile başlıyoruz..

Üsküp'ün simgelerinin en başında yer alan bu köprü, Fatih Köprüsü veya Fatih Sultan Mehmed Köprüsü olarak isimlendirilmektedir. Köprünün inşaatını 2. Murat başlatmış, Fatih Sultan Mehmed tamamlatmıştır. Gezimize devam ettikçe ecdadımızın yapmış oldukları camileri, hamamları, bedestenleri, çarşıları görmek mümkündür. Gün boyunca bu eserleri ziyaret edip gençlerin istifadesine sunmak üzere içeriklerimizi oluşturduk. Konaklama için Kalkandelen şehrine dönerken yol üzerinde bulunan Matka Kanyonu’na uğramayı da ihmal etmedik. Matka, Kuzey Makedonya'nın en popüler açık hava istikametlerinden birisi olmasının yanı sıra içinde birkaç manastır bulunur. Matka Kanyonu içindeki Matka Gölü ülkedeki en eski yapay göldür. Göl üzerinde bulunan tekneler ile göl gezisi de yapmak mümkündür. Gezimiz boyunca Makedonya mutfağını da yakından tanıma fırsatı bulduk. Pleskavitsa adını verdikleri geniş, kalın, büyük bir hamburger

köftesi, Cevapcici ismini verdikleri Tekirdağ köftesine benzeyen, biraz daha uzunu olan parmak köfte, Shopska adını verdikleri bizim çoban salatasının üzerine kaşar peyniri rendelenerek yapılan salata ve Trileçe bunlardan bazılarıdır. Gezimizin ikinci gününde daha önceden randevulaştığımız Yunus Emre Enstitüsü ve Maarif Vakfı ziyaretlerimizi gerçekleştirdik. Devletimizin topraklar üzerinde yapmış olduğu çalışmalar ile ilgili sunumları dinledik. Ve bir kez daha diyebildik ki “Türkiye Türkiye’den büyüktür”.

Bosna Hersek: Saraybosna, Mostar

Kuzey Makedonya programımızı tamamladıktan Bosna Hersek keşfimiz için yola çıktık. Sırasıyla Kosova, Arnavutluk ve Karadağ ülkelerinden geçerek Bosna Hersek’in Saraybosna şehrine vardık. İlk yerleşim kalıntıları tarih öncesi döneme kadar uzanmasına rağmen modern şehrin ortaya çıkışı 15. yüzyılda Osmanlıların bu bölgedeki hakimiyetiyle birlikte başlar. Osmanlıların 1463'te bölgeyi ele geçirmesiyle şehirde büyük bayındırlık faaliyetleri başlamış ve bunun sonucunda Saraybosna, Türklerin Avrupa'da kurduğu en büyük kent olmuştur. Bu durum bugün de geçerlidir.

Saraybosna, tarihi boyunca uluslararası önemi olan birçok olay yaşamıştır: 1914 yılında I. Dünya Savaşı'nın başlamasına neden olarak gösterilen Arşidük Franz Ferdinand'ın Gavrilo Princip tarafından suikastı bu kentte gerçekleşti. Bundan yetmiş yıl sonra 1984 Kış Olimpiyat Oyunları bu kentte yapıldı. Şehir, Bosna Savaşı sırasında dünya modern savaş tarihindeki en uzun kuşatmaya mâruz kalmıştır. Bugün şehir, Bosna-Hersek'in en büyük kültürel ve ekonomik merkezi olarak savaş sonrasında kendini yenilemeye ve toparlamaya çalışmaktadır.

Çantalarımızı konaklama yapacağımız misafirhaneye bıraktıktan sonra şehir keşfine; Bosna Hersek'in sınırlarına sığmayan, annelerin kızlarına bir miras olarak taşıdıkları; bugün hepimizin bildiği ve çok

sevdiği bir lezzet olan meşhur Boşnak böreği ile başladık. Sonrasında Cuma namazı için meşhur Başçarşı içerisinde yer alan Bosna Sancak Beyi Gazi Hüsrev Bey tarafından 1531 yılında Mimar Sinan'a inşa ettirilen külliyeye geçtik. Cuma namazının ardından tarihî çarşı içerisinde ecdadımız tarafından yapılan çeşme, bedesten, hamam, gibi yerleri ziyaret ederek programımıza devam ediyoruz. Çarşı ziyaretimizin bitiminde programımıza; 1992'de yeni bağımsızlığını kazanan Bosna-Hersek cumhurbaşkanlığı konseyinin ilk başkanı olan Boşnak siyasetçi, avukat, İslam filozofu ve yazarı 1996 yılına kadar bu görevi yürüttükten sonra 2000 yılına kadar görev yapan Bosna- Hersek Cumhurbaşkanlığı üyesi olan Bilge Kral Aliya İzetbegoviç’in kabrini ziyaret ederek devam ettik. Kabri başında, yazmış olduğu “Doğu Batı Arasında İslam” adlı eserini kritik yapma fırsatı bulduk. Kovaçi Şehitliği içerisinde diğer bölümde bulunan yani eski kanadında yer alan 15. yüzyıldan kalma Osmanlı dönemine ait mezarlıkları da ziyaret ettik.

Burada bir ayrıntı vermeden geçemeyeceğim. Anıt mezarın sağından yukarıya doğru baktığınızda dalgalanan Türk bayrağını gördüğünüz an içiniz kıpır kıpır oluyor. Tika iş birliğinde, Konya Büyükşehir Belediyesi destekleriyle restore edilen tarihî Saraybosna Mevlevihanesi şehitliğin hemen kenarında yer almaktadır. Saraybosna programımızın

ardından konaklama yaptığımız Uluslararası Saraybosna Üniversitesi içerisinde yer alan kampüse dönüyoruz. (Saraybosna’da yer alan Uluslararası Saraybosna Üniversitesi -International University of Sarajevo-, Saraybosna Eğitim Geliştirme Vakfı tarafından kurulmuş olup, 2004 yılında eğitim faaliyetlerine başlamıştır. Üniversitede birçok Türk öğrenci de yer almaktadır.)

Programımızın son durağı olan Mostar şehri ve Blagay Tekkesi için sabah erken saate yola çıkıyoruz. Yeşillikler içerisinde seyahat ederek yol üzerinde Jablanica adlı kasabaya yaklaşırken Neretva Vadisi üzerinde yer alan savaş döneminde bombalanan tarihî tren köprüsünü de görmeyi ihmal etmiyoruz. Burada verdiğimiz kısa molanın ardından tekrar yola çıkıyoruz. Kısa bir yolculuğun ardından Mostar şehrine yakın mesafede yer alan Buna Irmağı kaynağının hemen yanı başında bulunan, Bosna Hersek'in 1456 yılında Türk idaresine girmesinden hemen sonra, yani 1520 yılında inşa edilen Blagaj Tekkes’ine varıyoruz. Misafirhane ve türbe etraftaki doğa ile iç içe geçirilmiş, tepelerle bir olmuştur. Alperenler Tekkesi olarak da bilinen Blagaj Tekkesi, Anadolu’dan gelen dervişler tarafından yapılmıştır.

Buradaki ziyaretimizin bitimi ile programımıza devam diyoruz. Son durağımız olan Mostar şehrine giriş yapıyoruz. Mostar, Bosna-Hersek'te Hersek bölgesinin en büyük şehri ve Bosna-Hersek Federasyonu'na bağlı Hersek-Neretva Kantonu'nun idarî merkezi olan şehirdir. Neretva Nehri'nin kıyısında yer alan Mostar, Osmanlı Devleti’nin pek çok tarihî eserini içerisinde barındırmaktadır. Neretva Nehri’ne paralel şekilde ilerleyen sokak üzerinde yürümeye başladığınızda ecdadımıza ait pek çok eseri görmek mümkündür. Bunlardan en önemlisi, şehrin simgesi hâline gelen Mostar Köprüsü (Boşnakça: Stari Most), Bosna-Hersek'in Mostar şehrinden geçen Neretva Nehri üzerinde bulunan bir köprüdür. Orijinal köprü Mimar Sinan'ın öğrencisi Mimar Hayreddin tarafından 1566 yılında inşa edilmiştir. 9 Kasım 1993'te Boşnak-Hırvat Savaşı sırasında, Hırvat güçleri tarafından

yıkılıncaya dek 427 yıl kullanıldı. Köprüyü yeniden inşa etmek için bir proje hazırlandı ve 23 Temmuz 2004'te yeni köprü hizmete girdi. Köprü, 2005'te UNESCO tarafından Dünya Mirası ilan edildi. Bir diğer önemi eser ise Karagöz Bey Cami’dir. Mimar Sinan eseri olup, yapımı 1557 yılında tamamlanmıştır. Cami, medrese, kütüphane, çeşme ve günümüze ulaşmayan bir mektepten meydana gelen bir külliyedir. Bunların yanı sıra şehrin içerisinde yine ecdadımız tarafından yapılmış olan cami, köprü, çeşme, medrese gibi eserleri görmek mümkündür. Gezimizin ardından Mostar Köprüsü yakınlarında mola vererek yöresel mutfağın tadına bakmayı ihmal etmedik. Cevapi adını verdikleri taze somun ekmeği ve doğranmış soğan eşliğinde sunulan köfteyi ve yine yöresel olarak yapmış oldukları pizzayı deneyimleme fırsatı bulduk.

Ecdadımızın beş yüz elli yıl hüküm sürdüğü, izler bıraktığı bu toprakları yakinen görme fırsatını bizlere veren Gençlik ve Spor Bakanlığı’mıza; bu çerçevede Kuzey Makedonya programımızda destek olan Eyüp Kul Hoca’mıza, konsolosluk görevlisi olan Cengiz Bey’e, bizleri evimizde gibi ağırlayan yardımcı olan Cengis Skenderi ve Hikmet Parlar Hoca’mıza, Maarif Vakfı temsilcisi Osman Demirgül ve Numan Idriz Beyler’e, Yunus Emre Enstitüsü’ne, Eğitim Müşavirimiz Ali Rıza Altunel’e, Saraybosna Eğitim Müşaviri Faruk Berat Akçeşme’ye, Eğitim Geliştirme Vakfı sorumlusu Necat Hotiç Bey’e, bizlere rehberlik yapan Ömer kardeşimize teşekkürlerimizi sunarız.