Şar Dağı’nın eteklerinde Tetova yani; Kalkandelen! Gece yarısı varıyoruz şehre. Gişelerden geçmek için beklerken, kızıyla Makedonya’ya yıllar sonra gelen bir amca ile tanışıyoruz. Adını neden deftere yazmadım bilmiyorum. Halbuki bu sefer seyahatin her detayını yazacağıma dair kendime bir söz vermiştim. İnsan yola çıkarken planladıklarının

yarısını dahi yapamıyor. Yeni bir yer görmenin heyecanından olsa gerek. Tanıştığımız amca savaştan sonra ilk defa adım atıyor memleketine. Kızı ise daha önce hiç gelmemiş. O da heyecanlı ama amcanın durgun hali, gözlerindeki o hüzünle karışık heyecan bambaşka. Onları bir daha görür müyüz bilmiyorum ama karşılıklı temenniler ile vedalaşıyoruz ve dışarı çıkıyoruz. Bizi şehirde konaklayacağımız yere götürmek için gelen otobüse

biniyoruz. Hafif bir rüzgâr, şehrin kendine has kokusu, gecenin sessizliği, otobüste açtığımız Vardar Ovası türküsü ile karanlıkta yol alıyoruz. Kısa bir yolculuktan sonra geldiğimiz Türk okulunun üçüncü katına çıkıyoruz. Böylece seyahat başlıyor.

Sabah oluyor ve pencereden dışarıya bakıyorum. Her pencerede bir kuş yuvası görüyorum. Güzel bir düşünce diye geçiriyorum aklımdan. Hemen sahipleniyorum pencereyi, kuşları ve yuvaları... Ben zaten bir şehre gittiğimde hemen oralı olurum. O yüzden oranın havasını solumak bile iyi gelir.

Tetova’dan Üsküp’e gidiyoruz. Akşam tekrardan Tetova’ya dönüyoruz. Tetova’da geçirdiğimiz bu ikinci gecede bir caminin varlığından haberdar oluyoruz. Herkesin meğer gece Alaca Cami’sine gitmiş olduğunu sonradan öğreniyoruz.. Camiye gece gidemiyoruz etrafta da yapacak pek bir şey yok ama kendimizce eğlenmenin bir yolunu buluyoruz. Dışarı çıkıp etrafa bir göz atmak istiyoruz. Herkesin dışarı çıkmasına izin veren güvenlik bize güvenmemiş olacak ki elimize bir fener ve elektroşok cihazını tutuşturuveriyor. Seyahatlerde bu anlar bile büyük yer ediyor insanın hafızasında. Gece mümkün olduğu kadar boş vaktinin olduğunu düşündüğüm benzincide dizi izleyip çekirdek çitleyen görevli kadın, ıssız tarla dediğimiz adını tam anlamıyla karşılayan ıssız tarlalar, kapanmış olduğunu bile bile gidip kataloğunu inceleyip ürünleri Türkiye’dekilere benzetip eğlendiğimiz market... Bu anlar bile unutulmaz oluyor.

Neyse ki sabah olunca akşam herkesin gidip övdüğü Alaca Cami’sine gidiyoruz. Caminin desenleri daha önce hiçbir camide görmediğim desenler. Oturup uzun uzun incelemek isitiyorum ama vaktimiz az. Bir dahaki sefere diyerek buradan da ayrılıyoruz.

Giderken yolda şunları düşünüyorum: Okulun görevlisine kaldığımız iki akşam boyunca sorular sormuştuk. Sorularımız değil ama cevapları ilginçti. Türklerin Kalkandelen, Arnavutların

ise Tetova dediği bu şehir sokaklarını arşınlamadan dönülmeyecek bir yer. İşte buna üzülürek, “ya nasip diyorum.” İnsan gönlünü bıraktığı yerlere bir daha gitmeli!

Üsküp'ü Yaşamak/Vardar Kıyısı:

“Her lâhza bir alev gibi hasretti duyduğum”. Böyle der Yahya Kemal Beyatlı. Kendisi Üsküplü bir şair. Yahya Kemal deyince Üsküp’ü neden hatırlamıyorum kendime bir hayli kızıyorum o gün. Şairin buraya bıraktığı onlarca his ve duygunun yanında bir de annesinin mezarı burada. Ve ilk duraklarımızdan biri oluyor. Annesinin mezarının başında, 20 kişiyiz. Yahya Kemal anıları dinliyoruz. Az sonra biraz geri çekiliyorum, topluluğa oradan bakıyorum. Mezar taşının ilerisindeki çınar ağacının sallanışına dikkat kesiliyorum, ardından düşünceler ve karmakarışık duygular... Hayat ne kadar ilginç. Şiirler bırakıyorsun dünyaya ve göçüp gidiyorsun. Ardından o şiirleri okuyanlar geliyor, anneni ziyaret ediyorlar. Sözler bırakıyorsun, memleket oluyor. Yıllar geçse de hâlâ sesin ve sözün o memlekette yankılanıyor. Şehir deyince; hemen akıllara sen geliyorsun. İşte yaşamak değil de nedir bu? Kaldırımları taş döşeli sokaklardan geçerken gördüğüm dükkân kapılarında, oturduğum kaldırımlarda, merdiven başlarında eskiyi ve yeniyi; bugünü ve o günü düşünürken hep aklımda şairin, o bir mezar taşına sığmış annesi vardı. Camilere, çeşmelere giderken hep o cami avlusundaki soğuk mezar taşındaydı zihnim ve yüreğim.

Serbest vakitte gezerken hemen aşina olmuştuk şehre. İkinci gün serbest vakitte nerede ne yenir biliyorduk artık. Ve aylarca bu sokaklarda dolanabilir, yaşayabilir gibi hissediyordum. Buraya elbet tekrar gelmek istiyordum ama ne zaman nasip olur bilmediğimden zamanı saklamak istedim. Tesadüf ki bir saat denk geldi, aldım. Bu saat benim için şehri içine sakladığım bir araçtı. Her akreple yelkovan dansında hep orayı ve o zamanları hatırlıyorum. O saat durursa orada geçirdiğimiz günleri unutacağımı düşünüyorum.

Döndükten sonra Üsküp hakkında çeşitli araştırmalar yapmaya başladım ve hâlâ yapmaktayım. Üsküp’ün kaynamakta olan su anlamına geldiğini okudum bir yerde. Bunu okuduktan sonra, o yeni yerler görme, yeni hikâyeler dinleme ve yeni hikâyeler yazma, olarak tarif edeceğim içimdeki o kaynamanın ne olduğunu da anladım aslında. İnsanın içinde bir hareket olmazsa ve bu hareket güzel şeylere sebep olmazsa neden yaşar ki? Ve içimizdeki hep var olan o kaygı, o hep bir koşuşturma, hep bir duygu seli bizi dinç tutuyor aslında. Biliyorum ki insanda bunlar olmazsa yeni şeylere hevesi de olmaz. Bu şehir sakin görünse de, adından anlaşıldığı üzere, çok dalgalanmış. Bu dalgalanmalar neticesinde içindeki renkler karışmış bambaşka güzellikler çıkmış ortaya. Zamanında çok acı şeyler yaşanmış, milletler bile birbirine girmiş, dostlar birbirini öldürmüş, komşular düşman olmuş. Sonunda her acıya rağmen dimdik bir şehir olarak kalmış Üsküp. Hâlâ kaynayan, bereketli bir cevher olarak... Yani; sadece hissedenlerin anlayabileceği bir cevher!

Beş yirmi üç yıl bir insan ömrü için çok uzun süre ancak bir şehir için kısa sayılabilir. Osmanlı 523 yıl boyunca burada kalmış. Camiler yaptırmış, köprüler yaptırmış, saat kulesi yaptırmış. Ve o saat kulesine, benim oradan aldığım saat gibi zamanı hapsetmiş. Sanki saat kulesi şehir çepeçevre sarmış kötülüklere karşı. Kendi inançlarına ve kendi siyasi fikirlerine göre ne kadar heykeller yaparlarsa yapsınlar saat kulesi zamanı durdurmuş hep kendi içinde dönüp durmakta orada. Ara ara zamanı geri sarıp bizim gibi insanlar içinde zamanı durdurmaya devam ediyor.

“Kalbimde bir hayali kalıp kaybolan şehir!

Ayrılmanın bıraktığı hicran derindedir! Çok sürse ayrılık, aradan geçse çok sene, Biz sende olmasak bile, sen bizdesin gene.”

Yahya Kemal Beyatlı biricik annesi vefat ettiğinde bu dizelerle Üsküp’ü bırakıp İstanbul'a yeni bir hayata yol almıştır. Anneden ayrılmak bir şehirden ayrılmaya benzer. Duygular o şehre hapsolur yolcular bile nasiplenir onlardan.

Tüm bu duygulara bir de oradaki hatıraları katınca seyahat bambaşka bir hal alıyor. O zaman yediğin meşhur trileçe, dakikalarca kuyrukta yemek için beklediğin köfte ve tattığın dondurma bile unutulmaz oluyor. Tabii ki ara sokaklarda gezdiğimiz eski eşyalar satan dükkânları da unutamıyorum. Şimdi tekrar gitsem abartılı bir fiyatı olan o eski müzik kutusunun kapağını açmak için bile girerim o ara sokağa. Veya bizi dükkânından kovan o dükkân sahibinin batıp batmadığını öğrenmek için hiç vakit kaybetmek istemem gider bakarım.

Her şeyin başına dönünce aslında yaşarken fark edilmeyen ama sonradan damağında sanki tatlı, acı, ekşi gibi tüm tadları hatırladığın anlar olarak kalıyor seyahatler. Ve damağında o tadı hatırlıyorsun. Yolculuk bir ömür devam eden bir süreç. Ve bu bize göre uzun yolda soluk alıp verdiğin bu anlar unutulmaz oluyor. Üsküp ise bunların bir yerine yerleşiyor. Koşturarak gezdiğin şehirde hiçbir şeyi kaçırmak istemiyorsun. Deneyimlemek, sokakları hafızana kazımak, damağında farklı tatlarn kalması ... “Bu sudan içen bir kez daha gelir Üsküp’e” sözlerine inanmadığın halde bir daha bir daha içmek o sulardan... Seyahat ettiğim insanları bir kez daha tanımak... Tüm bu güzelliklerin yanında en önemlisi de bu galiba? Çünkü; yolculuk insanı tanımak içinde bir fırsattır. Paylaşmak, birbirini gözetmek, hataları alttan almak, yanındakinden sorumlu olmak, her lokmayı paylaşmak... Hele dostlarınla gittiysen o yolculuğa ve bu dostluklar daha çok kuvvetlendiyse işte o yolculuk unutulmaz olur.

Kalkandelen’den başlayan bu macera iyi ki’lerle aklımın ve ruhumun kaldığı bir başka ülkeye Bosna Hersek’e doğru yol alıyordu. Ve buradan ayrılırken dilimde şu cümleler vardı!

Hoşça kal Yahya Kemal, hoşça kal Vardar Nehri, hoşça kal nehrin kıyısında acıları ile kuzu otlatan Göçmen Kızı!

Tekrar buluşmak dileğiyle!

Mostar'ı Yaşamak:

Herkesin zihninde kalan o köprü Mostar Köprüsü! Neretva Nehri’nin üzerinde, ikiye bölünmüşlüğü, tarihin yükünü, hikâyeleri sırtlayan bir köprü! Hakkında hiçbir şey bilmese dahi insan görünce etkilenir gibi. Bu hisleri yaşamak için uzun bir yolculuk ile mi ona varmak gerek diye düşünüyorum. Çünkü; otobüsle Saray Bosna’dan Mostar şehrine gelirken geçilen yollar, uzanan Neretva Nehri, yemyeşil doğa ve savaşın izlerini en net gördüğümüz Müslüman ve Hristiyan mezarlıklar tüm bunlar sanki köprüye bir hazırlıktı. Yolda dinlediğimiz şarkılar da bizi hazırladı. Gitmeden defalarca dinleyip zihnime kazıdığım Mostarska şarkısını mırıldanarak nehre bakıyordum. Dino Merlin yani şarkıyı seslendiren sanatçının neler yaşadığını düşünerek saatler geçirdim. Savaşta bile şarkılarını söylemeye devam etmiş. Bunları düşünerek aşıyoruz yolları.

Ve yolculuğun sonuna vardığımızda geçtiğimiz sokaklarda manevi bir şey hissetmediğim için şaşırırken hiç ummadığım anda gördüm onu! En tepe noktasında her dilin konuşulduğu, tarihin yükünü sırtlanmış köprüyü! Aslında şimdi fotoğraflara bakarken anlıyorum ki gerçekten etkilenmişim. Böyle diyorum çünkü; şimdi anlıyorum kıymetini. Köprünün arka tarafına geçip fotoğraf çekinme derdine düşmekten olacak ki köprünün en tepesinden nehre bakmayı unutmuşum. Bu yeterince bilgi sahibi olmadığımdan olsa gerek diye düşünüyorum. Mostar’a karşı fotoğrafımızı çeken samimi çocuğu, nehrin o güzel rengini, yediğim yoğurtlu dondurmayı, konumundan dolayı kıskandığım Koski Mehmet Paşa Cami’sini, kahve içmeye zamanımızın

yetmeyişini (ki Mostar’a karşı o kahveyi içmeyen yoktur), kalabalıklar arasında kaybolmanın zevkini hiç unutmayacağım. Bunları düşünürken belki yaşlanacağım, saçlarım ağaracak Dino Merlin’in dediği gibi ama Mostar’ım hep genç kalacak!

Saraybosna'yı Yaşamak:

Ve Mostar’dan önce geldiğimiz Mostar’a gidip tekrar döndüğümüz son durağımız, Bosna Hersek diyince aklıma gelecek şehir Saraybosna! Türkçe olmamasına rağmen rağmen en çok yakıştırdığım adıyla Sarajevo! Sende kalbimi bıraktım galiba. Çarşısı, sokakları, her şeyi bu kadar sade olup da sıkılmadan tekrar gidebileceğim nadir yerlerden. İkonik sebiliyle, çok sevdiğim çarşısıyla, tespih satıcısı Fadile ablasıyla, köşedeki tatlıcısı, ara sokaktaki börekçisiyle, görkemli Gazi Hüsrev Bey Cami’si ile, hâlâ neden girmediğime şaşırdığım meşhur Morica Han’ıyla en önemlisi de tabii ki Aliya İzetbegoviç’i ve şehitleriyle bambaşka bir şehir olarak kalbimde duruyor.

Konaklamak için Saraybosna Üniversitesi’nin yurduna yerleşiyoruz. Bu okulu çok duymama rağmen şimdiye kadar gezilerde veya gittiğim şehirlerde aklımın kalmadığı tek yer olması beni şaşırttı. Hiçbir şekilde hatırası kalmadı bende. Her yer hafızada yer edecek değil ya! Bazen sadece konaklarsın. Ama yine de gitmeden planladığım oraya çok yakın olan antika pazarına gidemediğimi hatırlatacak bana!

Sokaklarında ise yukarıda söylediğim yerlerin yanında Dzirlo adlı, daha gitmeden görmeyi en çok istediğim samimi çay dükkânı ve sahibi Hüseyin amca, meşhur Pekara pizza (sokağa oturup yediğimiz), koşturarak gezdiğimiz dükkânlar ve daha bir çok şey var. Ve tüm bunları hafızamda en güzel yerde saklıyorum.

Aliya İzetbegoviç var bir de tabii. Şehrin tam kalbinde, şehitlerimizle, bize armağan ettikleriyle yatıyor. Uzaktan bakınca görkemli beyaz ormana benziyor şehitlik. İçinde hâlâ hayat yeşerten. Bir başka gelişte saatlerce izlemek istiyorum bu ormanı. Şimdilik selam verdik sayıyorum ve hüzünle ayrılıyorum oradan.

Tüm bu unutulmaz yerlerin ve anıların yanında şimdi düşünüyorum da bir boşluğu dolduran şehirler dediğimiz şehir gerçekten varmış.

Hani ne aradığını bilmeden aradığın ve aniden bulduğunu hissettiğin şehir.. O bulmuşluk hissi, tanıdık koku seni orada sarıverir ya. Her yanı tanıdık, sokakları senin sokakların, insanı kendi insanın oluverir ya. Bu tanıdık hissi sana sonsuz bir güven verir, oradan dönmek istemezsin ya. İşte tam anlamıyla Saraybosna bu cümlelerin muhatabı.

Daha oradayken biliyordum ki; bende büyük hatıralar bırakacak bir şehir olacak burası. Şimdiki duygularım da aynı o şekilde. Ellerimde hatıraları, gözümde sokaklarının hayali hep duruyor.

Tekrar kavuşmaya