Bazen tek bir kitap yetmiyor gerçekten. Okuduğumuz satırlar, bizi alıp bambaşka diyarlara sürüklüyor; hiç adım atmadığımız bir sokağın serin gölgesine, ismini doğru telaffuz edemediğimiz uzak bir şehre, hiç dokunmadığımız bir taşın üzerine... Benim serüvenim de elimde Yavuz Bülent Bakiler’in Üsküp’ten Kosova’ya adlı kitabıyla başladı. Başlangıçta bu sadece bir geziydi benim için; yeni şehirler görmek, biraz soluklanmak, biraz uzaklaşmaktı niyetim. Ama sonra fark ettim ki aslında valizimi değil, duygularımı hazırlamışım bu yolculuğa.

Haritada minicik görünen o şehirler, yüreğimde kocaman yerler edindi. Bunu oraya vardığımda, yola değil de kalbimin içine çıktığım bir seyahat olduğunu anladığımda hissettim.

Üsküp’e ayak bastığım an sanki bir şehre değil de, yaşanılmamış ama ruhuma işlenmiş bir hatıranın içine girmişim gibi geldi. Daha önce hiç bulunmadığım bir yerin bu kadar tanıdık hissettirmesi, doğrusu beni oldukça şaşırttı. Binalar eskiydi ama içten ve sıcacıktı; sokaklar sessizdi ama bir o kadar da kalabalık

gibiydi. Adeta geçmişin sesi yankılanıyordu taşlarda. Etrafta şaşırtıcı şekilde Türkçe duyabiliyordum ve gördüğüm yüzlerde tanıdık bir ifade vardı sanki, bir zamanların yansıması gibi. Üsküp’ün her köşesinde geçmişten bugüne yürüyen zarif bir dokunuş vardı. Bir duvar, bir kemer, bir çeşme... Her biri bana usulca fısıldıyor gibiydi: “Sen bu topraklara yabancı değilsin.” Bu cümleyi belki kimse söylemedi ama şehir bana hissettirdi. İçimde derin bir huzurla yürüdüm o sokaklarda. Ayaklarım değil, sanki anılarım yürüyordu. Her adımda tarihle konuşuyor, geçmişle beraber bugünü adımlıyordum.

Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nden geçerken anladım ki bu yolculuk, sadece coğrafi bir gezi değildi. O taş köprü, yalnızca iki yakayı değil; iki farklı zamanı, iki ayrı hissi birbirine bağlıyordu. Zamanla popülerliği azalsın diye yanına yenileri yapılmıştı; modern, düzgün, belki daha parlak köprüler... Ama ne gariptir ki, insanlar yine en çok ona yöneliyor, ona bakıyor, onun üzerinden geçmeyi tercih ediyorlardı — biz de dahil. O köprüden geçerken durup bir an arkama baktım, sonra önüme... O an bilmiyorum neden, ama geçmişle geleceğin tam ortasında olduğumu hissettim. Ufacık bir an için bile olsa, iki zamanın birleştiği yerde durmuş gibiydim.

Saraybosna’da ise zaman sanki daha yavaş akıyordu. Hava durgundu; ama bu durgunluk huzur değil, daha çok bir saygının, bir suskun anmanın sessizliğiydi. Savaşın izleri orada hâlâ dimdik ayaktaydı, sadece duvarlarda değil, havada da hissediliyordu. Gitmeden önce "Bosna Gülleri"ni duymuştum elbette ama, ilk kez orada, sokak taşlarının arasında gördüğümde anladım bu ifadenin derinliğini. Kırmızıya boyanmış çiçek şekilleri… Meğer onlar, bomba izlerinin üstüne yapılmış işaretlermiş. Kan dökülen yerlere "gül" demişler. Bu kadar acı bir hatıranın, bu kadar zarif bir anlatımla aktarılması beni derinden sarstı. İnsan oradan geçip gidebilir, hatta çoğu insan geçmişin izlerine bastıklarının farkına bile varmadan yürüyüp geçiyor. Belki de unutarak korunuyorlar. Ama ben durdum. O taşlara uzun uzun baktım, içimden

sessizce dua ettim. Sonra sustum. Ama o sessizlikte içimde bir şeyler değişti, hâlâ tam olarak adını koyamadığım duygular uyandı.

Mostar’a vardığımızda ise o derin sessizlik yerini bambaşka bir duyguya bıraktı. Köprüyü ilk gördüğüm an içimde hem bir ürperti hem hayranlık hem de tarifi zor bir heyecan hissettim. Nehrin üzerine dimdik uzanan o taş köprü, yalnızca bir mimari yapı değil, adeta verilmiş bir sözdü. Asırlardır oradaydı ve hâlâ oradaydı, sarsılmadan, sapasağlam. Eski zamanlarda sevdiği uğruna köprüden atlayan gençlerin hikâyesini duyduğumda içim titredi. Cesaret, aşk ve biraz da delilik... Belki hepsinden bir parça da ben yaşamak istiyordum. İçimde bir parçadan fazlası bile vardı. Bugünün hızla tüketilen, yüzeysel duygularına inat, orada her şey yavaş ama derin yaşanıyordu. Ağır ağır akan nehir gibi, hisler de zamanın içinden süzülüyordu.

Bir de, tanıtım videosu çekmemiz gereken bir yer daha vardı: Eğri Köprü. Haritada aradık, sokak sokak dolaştık ama bir türlü bulamadık. Belki de önünden geçtik ama fark etmedik. Sonra düşündüm; belki de bazı şeyler gözle görülmek için değil, kalple hissedilmek için vardır. O köprü kendini bize göstermedi ama onu ararken yaşadığımız her adım, içimizde görünmez bir iz bıraktı. Bu da bize fazlasıyla yetti.

Bu yolculuğun sonunda cebime Üsküp’ten bir avuç toprak koydum. Kalbime Saraybosna’dan hâlâ canlı olan Türk sevgisini.. Zihnime ise Mostar’dan ecdadımın azmini, cesaretini ve bize bıraktığı o sessiz emaneti...

Bu üç şehir bana yalnızca bir coğrafyayı değil, bir ruhu, bir hissi, bir aidiyeti tanıttı. Yavuz Bülent Bakiler yalnızlıkları yazmıştı; ben ise o yalnızlıkların içinden hâlâ dimdik duran kardeşliği gördüm. Çünkü bazı şehirler susar ama taşlar konuşur. Bazı köprüler yalnızca nehirleri değil, zamanları da birbirine bağlar.

Ve insan... eğer kulak verirse, her şey bir hikâyeye dönüşür.