Can Özbekıstan

“Tarih kitaplarından okuyup, belgesellerden izlediğim ancak Maveraünnehir olarak ezberlediğimiz öz be öz Türk Yurduna gidiyorduk. Her ne kadar bir dönem Sovyet mezalimine uğramış olsa da mayası İslam hamuruyla yoğrulmuş Türk yurdu.”

“Cumartesiyi pazara bağlayan gecenin ilk saatlerinde yola koyulduk. Daha önce hiç gitmediğim, doksanlı yılların başında, rahmetli Cumhurbaşkanımız Özal’ın son yıllarında, adını ilk olarak o zamanki televizyon kanallarından duyduğum kardeş ülke Can Özbekistan’a gidiyorduk.

Ankara’dan başlayan uçak yolculuğumuzda önce İstanbul Havalimanına uğruyor burada Rize- Güneysu’dan gelen gençleri-

mizle buluşup kısa bir tanışma faslı gerçekleştirdikten sonra, bir kafile düzeninde, gerekli yurt dışı çıkış işlemlerinin ardından Buhara’ya doğru havalanıyoruz. Kalkıştan hemen sonra Kırgızların ünlü Cumhurbaşkanı Türkmenbaşı’nın rahmetli Cumhurbaşkanımız Demirel’i ilk kez havaalanında karşılarken söylediği şu cümle aklıma geldi: “Atla gittiniz uçakla geldiniz, çekik gözlü

gittiniz çakır gözlü geldiniz.” Türkmenbaşı’nın bu sözleri, gerçekten de özü, mayası bir olan Türk Milletinin farklı iki coğrafyada geçirmiş olduğu tarih serüveni tekrar bir zaman gelip de kesiştiği vakit özetlenebilecek en iyi ifade olarak geldi bana. Uçağa bindiğim İstanbul Havalimanı’nın muhteşem atmosferi Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün işaret ettiği çağdaş uygarlık düzeyini yakalama hedefimizi perçinliyordu. Demokrasimiz inişler çıkışlar göstermiş olsa da geçen yüz yılda gerçekten çok büyük işler başarmıştık. Şimdi doksanlı yılların başında bağımsız devlet olan Özbekistan’ı çok merak ediyordum. Acaba geçen zamanda neler yapmışlardı?

Bu şekilde düşünürken bir yandan da genç yol arkadaşlarımı süzüyordum. Gençlerin heyecanı tarifsiz. Okudukları kitaplarla projemize mihmandar olmuşlardı. Gözlerindeki ışık her iki coğrafyaya da yeter ve artar cinstendi. Böyle de iddialı konuma getirdiler bizi.

Dört saatlik uzunca bir uçuştan sonra nihayet Buhara’ya indik. Saatimiz bize göre sabah 11 ancak Özbekistan saat dilimine göre 13. Biraz yorgun azıcık uyku sersemi olarak kalacağımız otele doğru yola koyulduk. Otele varıp yerleştikten sonra, dört günlük programımızın detayını içeren broşürü kısaca bir kez daha inceledim. Özetle; Buhara, Semerkand ve Taşkent.

Buhara’da ilk adresimiz Leb-i Havuz. Üç tarafı bir göleti çevreleyen Leb-i Havuz’da tarihî ve mimari dokusuyla hiç bozulmamış meşhur medrese ve camileri birer birer ziyaret ettik. Buradan Yahudi Mahallesi ve Mir Arap Medresesine yöneldik. Rehberimiz Özbek Difruza Hanım’ın eşliğinde tarifi hiç de kolay olmayan eşsiz medeniyet abidelerini gezdik. Uçaktaki sorularımın cevabını gezerek görüyordum. Özbekistan; bir yanda vasat bir yirmi birinci yüzyıl şehir ve toplumu; diğer yanda on asır evvel yaşayan ondan daha ileri bir medeniyet çerçevesi. Kimler gelip geçmemiş ki… Hoca Ahmed Yesevi’den tutun, İmam Buhari’den Uluğ Bey’e ve tabii ki Emir Timur. Ankara Savaşından

dolayı hiç sevememiş olduğum hatta bazı kaynakların “Yıkmasını bilir ama yapmasını asla”, bazılarının “Timur-u bi nur” dedikleri Timur meğer çok da nursuz sayılmazmış. Nitekim girişmiş olduğu sayısız imar hareketiyle İslam’a katkısı büyük olmuş. Buhara, Semerkand, Taşkent kısaca Horasan bölgesi; Türk-İslam bilim ve uygarlığının on asır evvel kaynayan kazanı olmuş, bu kazandan taşıp gelenler Anadolu ilim ve irfanına ışık olmuşlar. İşin özü de bu.

İkinci gün Semerkand’tayız. “Semerkand’ı görmeden ölmeyin” demiş bir seyyah. Gerçekten de Semerkand’ı anlatmak mümkün değil. Sadece herkesin görmesi gereken bir yer deyip geçmek istiyorum. Sabah kahvaltısından sonra; Uluğbey Medresesi, Şerdor Medresesi ve Tillya-Kari Medreselerini ziyaret ediyoruz. Buradan Hazreti Hızır Camisine geçip ardından kurucu Cumhurbaşkanları Kerimov’un Türbesine yöneliyoruz. Kerimov, Sovyet mezaliminden 1990 yılında kurtulan Özbekistan’ın ilk Cumhurbaşkanı. Ülkesinde çok seviliyor ve hatırası el üzerinde tutuluyor. Öğleden sonra Emir Timur’un eşleri için yaptırdığı Shahi-Zinda Hatıra kompleksi, Uluğ Bey Rasathanesi, Gur Emir Türbesi ve Aziz Daniel Türbesi ziyaretlerinden sonra konuk evine geliyoruz. Bir kısım şair ve tarihçinin ifadesiyle “Doğu’nun Roması” olan Semerkand’ı mutlaka görüp gezmenizi isterim.

Ve nihayet Taşkent… Sovyet Dönemi’nde kocaman Sovyetler Birliği’nin dördüncü büyük kenti. Bugün ise Özbekistan’ın başkenti. Taşkent’te ilk durağımız elbette Türk Büyükelçiliğimiz. Büyükelçimiz Sayın Olgun Bekar Beyefendi nezdinde tüm Büyükelçilik çalışanlarına göstermiş oldukları nezaket ve misafirperverliklerinden ötürü şahsım ve kafilem adına teşekkür ediyorum. Sonuçta insan kendi evinde hissediyor. Özbekistan bağımsız olmasına olmuş ancak ülkede halen başta Ruslar olmak üzere Sovyet Dönemi’nden kalma diğer azınlıklar da yaşamakta. Rusların ve diğer azınlıkların en fazla olduğu yer de Taşkent. Başkent olması hasebiyle en fazla nüfus da yine Taşkent’te.

Büyükelçilikten çıktıktan sonra Taşkent turumuza başlıyoruz: Timur Emir Meydanı, Hazreti İmam Cami ve Külliyesi, Timur İmparatorluğu Tarih Müzesi ve tarihi Çorsu Pazarını öğlene kadar geziyoruz. Hazreti İmam Camisinde, Dört Halife Dönemi’nden Hz. Osman’ın, İslam’ı tebliğ etmek üzere Horasan’a göndermiş olduğu ceylan derisi üzerine yazılmış olan Kur’an-ı Kerim bizleri tarifi imkansız duygulara sürükledi.

Öğlen yemeğinde meşhur Özbek pilavını tattık. Daha sonra Telesayah Medresesi ve Muiyy Mübarek Medreselerini dolaştık. Eşsiz Türk-İslam eserleri ve motifleriyle süslenmiş, aynı zamanda tarihi İpek Yolu üzerinde de yer alan bir kısım kentleri gezme fırsatı bulmuş olduğumuz Özbekistan ziyaretimizin sonlarına gelmiştik artık. Taşkent son durağımızdı. Uçağımız gece 02.30'da olup yine geldiğimiz gibi İstanbul tarifeliydi. Gençler bildiğiniz gibi cıvıl cıvıl. Ve bir Özbek Atasözü: “Evrende iki büyük yol vardır. Gökyüzünde Samanyolu, yeryüzünde İpek Yolu…”

Bu projeyi hayata geçiren Rize-Güneysu Gençlik ve Spor İlçe Müdürlüğümüze, Rize Gençlik Merkezimize, heyecanlarıyla bizleri coşturan memleketimizin güzel gençlerine ve çok kıymetli hocalarına, Gençlik ve Spor Bakanlığı Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğümüze ve hassaten Sayın Bakanımız Dr. Osman Aşkın BAK’a sonsuz şükran ve saygılarımızı sunuyoruz.