“Hiç görmediğin masalarda seni bekleyen bir koltuk var. Hiç bilmediğin sofralarda senin için ayrılmış bir yer var. Henüz tanışmadığın insanlar seninle paylaşacak hikâyelerini saklıyor. Yürümeye cesaret edemediğin yolların sonunda seni bekleyen manzaralar var. Adını bile duymadığın şehirlerde senin izlerini bekleyen sokaklar var. Gözlerini çevirmediğin bir gökyüzünde yalnızca senin için parlayan bir yıldız var. Ve belki de en önemlisi, henüz fark etmediğin bir iç dünyada seni bekleyen bir sen var. Her şey, sen adım attığında seni bulacak. Hayat seni bekliyor.”

Yolculuğa çıkmadan bir ya da iki hafta önce rastlamıştım bu satırlara. O an sadece okudum, beğendim ve geçtim. Ama iki hafta sonra, Makedonya’da bir BiTaksi koltuğunda otururken, Makedon bir taksiciyle yarı Türkçe, yarı İngilizce, biraz da Makedonca sohbet ederken bu cümleler zihnime geri döndü.

Alaca Cami’nde imamdan caminin ışık sistemini öğrenirken, kahve için oturduğumuz yerde garsonla konuşurken bir kez daha hatırladım: Makedonya ve Saraybosna bizim olmayan ama bizden olan iki ülke gibiydi.

Sokaklarında yabancılık çekmediğimiz, ecdadın bıraktığı izleri keşfederken artık bizim de iz bıraktığımız, masalarında bize yer açılmış bir yolculuktu bu.

Kalkandelen’le başladık. Konakladığımız bu şehir, Alaca Cami ile ruhumuzu mest etti. İki kız kardeşin yaptırdığı bu caminin her bir detayı el emeğiyle işlenmişti. Öylesine etkilendik ki, videosunu çekmeden çıkamadık. Maarif Vakfı temsilcileri, samimi insanları ve caminin huzuru, Kalkandelen’i içimize işleyen bir şehir yaptı.

Üsküp’e vardığımızda ise Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ile karşılandık. Bu köprü hem şehri hem de kimlikleri de ayırıyor gibiydi. Türk ve Müslümanların yoğun yaşadığı tarafa geçince, bir an kendimizi Türkiye’de hissettik. Tanıdık bir yüz, aşina bir sokak gibiydi.

Ve ardından Saraybosna… Gazi Hüsrev Bey Cami, Başçarşı, Kovaçi Mezarlığı…

Sokaklar hâlâ yaşanan soykırımın izlerini taşıyordu. Ama bir yandan da kitaplarda okuduğumuz o hoşgörünün, bir arada yaşamanın canlı örneklerine tanıklık ettik.

Gazi Hüsrev Cami’nde cuma namazı kıldıktan sonra hemen yakındaki kiliseden çan seslerini duymak, bize buradaki çok kültürlü yapıyı hatırlattı.

Saraybosna, geçmişin acısını ve umudunu bir arada taşıyan zamanda asılı kalmış bir şehir...

Diğer durağımız Umut Tüneli’ydi. Bosna halkının direnişini, sabrını ve umudunu gözler önüne seren bu dar geçit, savaşın en karanlık günlerinde hayatla bağ kurdukları tek yoldu. Her adımda, bir milletin var olma mücadelesinin izleri hissediliyordu. Sadece bir tünel değil, aynı zamanda hafızalara kazınan bir direniş hattıydı. Savaşın acılarını unutturmayan, unutturulmaması gerektiğini hatırlatan sessiz ama çok güçlü bir tanıktı.

Alperenler Tekkesi, benim için unutulmaz duraklardan biriydi. Osmanlı’nın gönül fethi için gönderdiği sufilerin ve dervişlerin inşa

ettiği, duvarları dualarla ve zikirlerle yoğrulmuş, manevî havası güçlü bir mekândı. Hem mimarisiyle hem de taşıdığı ruhla derin bir etki bıraktı. Osmanlı irfanı ile Balkanların maneviyatının buluştuğu, iki ruhun ortak noktasıydı burası.

Balkanlar, bir yolculuktan çok daha fazlasıydı. Geçmişin izlerini görmek, bugünü anlamak, bir halkın yarasını tanımak ve kendi iç yolculuğuna çıkmak için eşsiz bir coğrafyayla buluşturdu bizi. Bizden önce iz bırakmışların hatıralarıyla, şimdi bizim de iz bıraktığımız topraklarda yürüdük.

Ve anladık ki: “Hayat gerçekten bekliyor. Sadece bir adım atmak gerekiyor.”