Özbekistan: Buhara, Semerkand, Taşkent ”

“Bu belde Türk, Ufuklarında asılı durur hayallerimiz Rüyasız kentlerine bir turna gelir konar göçer. Beldelerde sabahlar yorgun gözlerle sessiz sedasız bekleriz seheri. Ötelerden atlılar koşar adım sürerler süreklerini O atlılar ki, obalarda konuşlanmış bir yakut demire dövdürür hayallerini...”

Bütün yolculuklar merakla başlar. İnsan en çok da köklerini merak eder. Kökler insanı çağırır. Özbekistan, kadim bir medeniyetin beşiği. Geleneğin, mimarinin ve edebiyatın temsilcisi. Oraya adım attığınız andan itibaren bambaşka ama yine de çok tanıdık bir ülkeye adım atıyorsunuz. Sokaklarında gezerken yüzyıllardır gelen manevi iklimin etkisi sizi sarıveriyor. “Mavi Gökyüzü Ülkesi” diyorlar buraya. Başınızı kaldırdığınızda neden böyle denmiş anlıyorsunuz. Mavi gökyüzü altında derin soluklar alıyorsunuz.

Buhara’dan Esen Rüzgar

Eski Buhara’nın yürüyüş yollarında hafif hafif esen rüzgârın eşliğinde yürüdüm. Kokusu tarihin derinliklerinden geliyordu sanki. Belki de ben öyle hissetmek istedim. Kulağımda eski tınılar, gözlerimin önünde uçsuz bucaksız yollar, hayaller... Ertesi gün Ark Kalesi’nin en tepe noktasından şehre baktık. Boşuna kıymetli şehir dememişler buraya. Sonrasında gezdiğimiz çarşılar, camiler ve medreseler de bunu kanıtlar nitelikteydi. Seyahatin sürpriz durağı Nakşibendi Türbesi’ydi. Manevi iklimi sarıverdi herkesi.

Semerkand Mavisi

Mavi gökyüzünden taş duvarlara yansıyan renkler, yüzyıllara meydan okuyan desenler... Bir köşede durup duvara dokunurken kalbim yerinden çıkacak gibiydi. Sesleri duymuyordum. Derinliklerinde kaybolmuştum. Güneş tepeden yakıcı bir şekilde vurunca, gözlerimin önünden binlerce yıllık görüntüler geçti.

Doğduğum topraklar olan Çorum’un İskilip ilçesinde çocukluğumdan beri duyduğum İskilipli Şeyh Muhammed Muhyiddin Yavsi’nin yeğeni ve öğrencisi Ali Kuşçu ve diğer alimlerin temelini attığı Uluğ Bey Rasathanesi’ne uğradık. Selam aldık selam verdik. Yolların bu dünyada ne kadar kısa olduğunu bu olaydan anladım bir kez daha. Asırlar geçiyor ama insanların bıraktıkları kalıyor. Şehirler şehirlere maneviyatla bağlanıyor. Sadece gören bir iki göz duyan kalpler lazım. Ve görev edinmek gerekiyor. Tarihi okumak ve araştırmak. Bunu yaparken hislerden de yararlanmak.

Taşkent’i Seyret

Şehre adım attığımda karmaşık duygular hissettim. Sanki çok eskilerden kalma bir hatıranın üzerine beton dökmek üzerelerdi, beton hâlâ kurumamıştı. Bir ayak basılacak ve içinden eski tarih yeniden çıkacak gibi, bir şeyler bekler gibi. Elimi uzatıp kurtarmak istedim. Ta ki

elimin kirli olduğunun farkına varana kadar. Ellerim tarihini geçmişini eksik bilen birinin elleri, yüzüm bundan utanan birinin suretiydi. Hakkım yoktu dokunmaya. Yani; gelişmiş yapıları olan, yeşil ama soğuk bir başkentti. Yukarıda bahsettiğim gibi kendi ellerimi temizlemeden, dilimi korumadan buraya bir eleştiri getirmek haksızlık olurdu. Sadece seyrettim.

Şehir, Sokak ve İnsan

Buhara’nın toprak renkli görüntüsü, Semerkand’ın çinileri, Taşkent’in tam bir başkent gibi heybetli oluşu dikkat çeken ilk özelliklerdi. Özellikle Buhara sanki yüzyıllardır dondurulmuş gibiydi. Güvenle yürüdük sokaklarda. İlk gün kaldığımız otelde, 30 yıldır her yıl başka bir semtte buluşan üniversiteden arkadaşlıklarını halen devam ettiren samimi teyzelerle karşılaştık. Otel odasının o yeşil bahçesinde Yunus Emre’yi konuştuk, türküler söyledik. Semerkand’a giderken dinlenme tesisinde sohbet ettiğimiz samimi insanlar, Registan Meydanı’nda karşılaştığımız üç kardeş ve daha niceleri ... Hepsi içten bir selamla karşıladı bizi.

Hafif çekik gözlü, soluk benizli, samimi bakışlı tüm bu insanlar tarafından muhabbetle sarmalandık. Çünkü biz büyük bir idealin temsilcileri, kutlu bir toplumun kardeşleriydik. Bizi birbirimize kardeş yapan Türklük, kaynaştıran İslamiyet’ti.

Dil, Yazı, Edebiyat

Yüzyıllar geçmesine rağmen şiirin bu topraklarda aynı hisleri korumasına hayret ettim. Giderken heybeme doldurduğum şiirleri, orada geceleri okurum diye aldığım kitap hepsi silindi gitti. Sadece seyre daldım. Hissetmek ve yaşamak ile geçti günlerim. Ali Şir Nevai bu topraklardan geçmişti. Şiirleri buralara aitti. Hâlâ en güzel hat yazıları burada yazılıyordu.

En eski Kur’an-ı Kerim burada muhafaza ediliyordu. Görmek ayrı bir mutluluktu bizim için. Bulunduğu yerin bahçesinde beklerken Japon kafilesine dikkat kesildim. Detaylı incelemeye hazırlardı, görecekleri kitabın önemini biliyorlardı. İşte gezmek biraz da bu demek. Tam anlamıyla, açık bir kalple ve zihinle gezmek gerekiyordu.

Öte yandan müzikten bahsedecek olursak yerel çalgılarla söylenen şiirleri sokaklarında her an duyabiliyorduk, yerel çalgılar bir hayli yaygındı. Tabii ki popüler müzik hatta biraz da modası geçmiş müziği de dinliyorlardı. Bize incelik olsun diye her gittiğimiz restoran Türk şarkıları çaldı. Barış Manço da duyduğuma tabii ki çok sevindim. Bitince hep sonuna bir söz ekleniyordu: “Özbekistan yahşidir?”

Kıyafet ve Yemek Kültürü

Erkekler kıyafet olarak hâlâ “Doppa” denilen bir başlık takıyorlar. Kadınların ise İpek Yolu üzerinde kurulu olan bu ülkede ipek elbiselere sahip olmaması kaçınılmaz. Özbek desenli yelekler, elbiseler gelen tüm turistlerin de gözdeleri. Yemek ise uzun uzun yazılacak türden özgün. Samsa adlı börekleri tandırlarda pişiyor ve her yemek öncesi yeniliyor. Özbek mantısına diyecek söz yok. Ünlü “Beş Kazan”da yediğimiz Özbek pilavının yapılışını izledik. Kişnişi bol kullanmaları ve etlerini beklettikleri soslar damak tadımıza genellikle uymuyor.

Uzun uzun yazıya muhtaç bir geziydi. Türkiye Cumhuriyeti’ne gençler olarak bir kez daha borçluyuz. Köklerimize seyrimizin devam etmesi dileğiyle...

“Sokaklarında gezdiğimiz bu şehirler seyir zevkini yaşatırken, ötelerden tanıdık sözler duyurdu bize. Uzun yıllar bu anları tekrar yaşama hayali gözlerimizde canlanacak”