Burada ebedi özgürlüğe şehadet edenlerin huzurundayız, Kovaçi Şehitliği'nde, gri renkli kubbenin karşısında. Aliya, yağmur damlaları toprağına düşmeye devam ediyor. “Abdullah” yazılı mezar taşının üzerinde rahmet nurundan damlalar mı parlıyor? Burada mezar taşları ve tarihler (1993) birbirinin aynı. 1700 şehit ile birlikte, dünyanın sizin için son bulup ölümsüzlüğün başladığı tarihte mühürlenmiş zaman.

Çocuklar, Yasin okuyor. Burada onlarla karşılaşmak ne güzel. Bir zamanlar buradaki parkta çocuklar oynuyordu. Hepimiz uzaklardan

geldik. En son geleceğimiz yere. Başçarşı’nın sokaklarında dolaşıp Sebil Çeşmesi’nin suyundan içip çıktık bu tepeye. Yarın Umut Tüneli'ne gideceğiz. Tarih bize direnişin, var olmanın, “Umut”un hikâyesini anlatıyor.

Sarajevo’da evlerin duvarlarında tarihin kurşun izleri var. Son tren Neretva’nın kıyısında yolcularını gözlüyor. Gönderlerinde üç bayrak fotoğraf çeken turistleri ağırlıyor.

Yolumuzda duran Yeniçeri Şehitliğ’ini fark ediyorum. Yüzyıllar önce ecdat buralara neden gelmiş, diye düşünüyorum. Üskup'e, Kalkandelen'e, Travnik'e neler armağan edip hangi eserleri bırakıp ayrılmışlar. Yıkmak ve tahrip etmekle tükenmeyen izler. Başçarşı'daki Sebil Çeşmesi'ni hatırlıyorum. Ecdat buralara susuzları suya kaldırmak için gelmiş. Bosna Saat Kulesi’ni hatırlıyorum. Bir Ay yılında saatler hep özgürlüğe kuruludur. Kemerli Taş Köprüsü’nü –Latin Köprüsü- hatırlıyorum. Biz eman dileyen, masum olan kimseyi öldürmedik. Kimin barbar kimin mimar olduğunu Balkanlarda yüzyıllardır inşa edilen binlerce eserden anlıyorum.

Altı yüzyıldır bıkmadan usanmadan sürekli imar eden, imar etmekle kalmayıp gönülleri fetheden bir rüya medeniyeti karşısında, yıkmaya ve öldürmeye –bıkmadan ve usanmadan- yok etmeye programlanmış bir anlayışın izlerini görüyor gözlerim. Sadece Gazi Hüsrev Bey’i anlasalar, vakfetmeyi ve özveriyi; Hünkâr Camisi’ni anlasalar, fetih ve Fatih nasıl olunur; hoşgörüyü ve saygıyı anlasalar. Her şeyden önemlisi: Sırplar bizim öğretmenimiz olamaz, diyen seni anlasalar, anlasalar Aliya! Anlasalardı, tarihin ve şehrin yüzünde kurşundan izler olmazdı

Sonra senin sözünü hatırlıyorum: Köle Olmayacağız! Dört yıl (1992-1995) tepelerden toplarla, içeriden keskin nişancılarla ölüm saçan Sırpların yenilgiye uğradığı… Savaşın, katliamın, namertliğin yenilgiye uğradığı anıt burasıdır. Halen bakmayı bilenlerin gördüğü özgürlük anıtı burasıdır. Burada her şey gibi Mevlevi Dergâhı da üzerine düşeni yaparak, sükûnetle şehitliği bekliyor. Yolda, on yıl önce okuduğum Doğu Batı Arasında İslam'ın sayfalarını çeviriyorum. Medeniyet bir "Karşıtlıklar Cetveli" biliyorum. Ne için burada olduğumuzu unutursak, şehitlere karşı boynumuz bükük, başımız önde, yüzümüz kara yaşarız, diyorum. Toprağında toprağımız, ahdinde ahdimiz, varoluş mücadelenizde duamız var.

Senin ve bir dava uğrunda mücadele veren bütün şehitlerin huzurunda, derin saygıyla, rahmetle.