UNUTULMAMIŞ BIR TEYZE GIBI: BALKANLAR

Bu topraklarda karşılaştığınız bir yüz, çoğu zaman uzak bir akrabadır. Gitmeseniz de duyduğunuz, görmeseniz de bildiğiniz bir sima. Gittiğinizde sizi hasretle karşılayacak o tanıdık ruh.

Bizim köyde bir teyze vardı. Şimdi ne yapıyor acaba? Gerçi kendisini çok net hatırladığımı da söyleyemem. Aslında ben hiç görmemişim

onu ama yine de biliyorum. Ailem tanıyor çünkü. Babam onun ellerinde büyümüş. Bize uzak ama zihnimizde hâlâ yaşayan bir hatıra olarak varlığını sürdürüyor o teyze. Belki de o teyze bizim köyde değil de Balkan topraklarındadır. Hatta belki doğrudan Balkanların ta kendisi.

Sınır çizgileri başka diye bizden ayrı sayılmaz ya… Biz de onlardanız.

Bu topraklarda karşılaştığınız bir yüz, çoğu zaman uzak bir akrabadır. Gitmeseniz de duyduğunuz, görmeseniz de bildiğiniz bir sima. Gittiğinizde sizi hasretle karşılayacak o tanıdık ruh. İşte bu yüzden göz göze geldiğinizde doğan içten bir gülümseme, edilen latif sözler, şanlı bayrağımızdan ve güzel ülkemizden bahsedince gelen sevinç, hep ortak mazimizi anımsatır bize.

Makedonya sokaklarında yürürken kendinizi sanki tarihî bir simülasyonun içinde hissedersiniz. Bu şehir, girdiğiniz yöne göre başka bir yüze bürünür. Meydanda doğu ile batı yan yana ama birbirine karışmadan durur.

Eğer büyük arşiv binasını arkanıza alıp Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nden sağa dönerseniz, bir zaman tüneline girmiş gibi olursunuz. Osmanlı’nın izleriyle örülmüş hanlar, camiler, asfalt olmayan yollar ve güler yüzlü esnafla karşılaşırsınız. Ama aynı köprüden sola döndüğünüzde, bu kez Avrupa şehirlerine özgü büyük kiliseler, gösterişli binalar ve mermer heykeller karşılar sizi. İşte o meydan, bir şehirle bir medeniyet arasındaki farkı anlatır size. Batı tarafında binalar sessizce yükselir. Ama doğuda taşlar konuşur. Ayakta duran her yapı, bir yadigâr gibi size tarihten söz eder.

Saraybosna’da ise tarif edilemeyecek güzellikte bir Osmanlı zarafeti sizi sarar. Saraybosna deyince akla Mostar gelir, Mostar deyince de elbette Mostar Köprüsü. Şehir de zaten adını bu köprüden alır. Zamanının ötesinde bir mühendislikle inşa edilen bu köprü, savaşın

yıkıcılığını tatmış olsa da hâlâ insanlara hem acıyı hem umudu taşımaya devam eder. Başçarşı’nın orta yerine yerleştirilen Sebil, medeniyetimizin suya, temizliğe, berekete verdiği önemi haykırır.

Mostar, Neretva Nehri boyunca uzanan zarif bir rüyadır. Suyun en dingin, en içli hâli ise Blagay Tekkesi’nde karşılar sizi. Erenler yalnızca kendi çağlarının insanlarına değil, çağlara ışık tutan bir huzur yayarlar orada. Zaten gönülleri fethetmeyen biri, yokuşlar aşıp dağın kalbine bir dergâh inşa edemezdi. Suyun ve dergâhın hatırlattığı o ilahi ayet bir kez daha yankılanır zihnimizde: “Allah, her canlıyı bir (damla) sudan yarattı.”

Uçuş saatinden önce, savaş döneminde kuşatma altındaki şehre gıda, ilaç ve en çok da umut taşıyan Umut Tüneli’ni ziyaret ettik. Ve başımızı eğerek yürüdüğümüz o dar geçitte, zihnimde dolaşan düşüncelerden biri şuydu: Allah yaşatmak istediyse; ne bir insanı, ne bir şehri, ne de bir tarihi hiçbir kötü niyetli el yok edemez.

Tünelin girişinde ve şehrin dört bir yanında rastladığımız Bosna Gülleri, kanla sulanmış toprağın izlerini unutturmamak için kırmızıya boyanmışlardı. Zaman geçse de, unutanlar çoğalsa da, bazı hatıralar toprakla ve taşla yaşar.

Uçağın tekerlekleri piste değdiğinde birkaç günlük bu rüyanın sona erdiğini anladık. Kemerlerimizin bağını çözdük, herkes yeniden telefonlarına bağlandı… Ama biz, o topraklardan içimize sinmiş bir başka bağ ile ayrıldık.

Bir teyzenin elleriyle büyüttüğü çocuk gibi; gitmediğimiz ama bildiğimiz, tanımadığımız ama sevdiğimiz bir yurdun hatırasını yüreğimizde taşıyarak. Belki gerçek, belki masal… Ama her halükârda bizim. Zira ne diyordu Yahya Kemal:

“Çok sürse ayrılık, aradan geçse çok sene, Biz sende olmasak bile, sen bizdesin gene.”